6493 Sayılı Kanun

Elektronik Para Düzenlemesi

Av. Deniz Mina Küpana

Son zamanlarda teknolojideki gelişmeler ile birlikte kişiler arasındaki para transferlerini ve ödeme işlemlerini klasik yöntemlerle yürüten bankalara ve insanlığın var oluşundan beri kullanılan fiziksel paraya alternatif olarak yenilikçi ve pratik bir çözüm olacak kavramların hayatımıza girdiğini görmekteyiz. 2000’li yıllara kadar ödeme yapabilmek için kâğıt para, çek, senet veya kredi kartı gibi ödeme araçları kullanılırken, artık internet ve mobil teknolojilerinin gelişmesi ile birlikte yeni ödeme sistemleri de oluşmaya başladı. Bunların başında ise şüphesiz hayatımızda köklü bir değişiklik getirecek olan elektronik para gelmektedir.

 

Elektronik para uygulamaları, Avrupa’da uzun zamandan beri kullanılmakta olup çeşitli hukuki düzenlemelerde yer bulmuştur. Türkiye’de ise gelişmekte olan bu alandaki düzenlemeleri netleştirmek, ticari hayatta sağlayacağı pratikliği desteklemek adına bir kanun çıkarılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda 27 Haziran 2013 Tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan 6493 Sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (“Kanun”) 2 yıllık kısmi geçiş sürecinin ardından 27 Haziran 2015 tarihinde resmi olarak uygulanmaya başlamıştır.

 

Bu yazımızda ilgili Kanun’un elektronik para ile ilgili getirdiği temel kavramlar ve düzenlemeler incelenecektir;

 

  • Ödeme Hizmeti ve Elektronik Para

 

6493 sayılı Kanun’un 12.maddesi ödeme hizmetlerinin ne olduğu ile ilgili bir açıklama yapmış olup buna göre; ödemelerin yapılmasına yarayan fiziki ya da sanal hesapların işletilmesi, bu hesaplarda bulunan tutarların aktarılması ya da farklı yollarla yapılan para transferleri; ödeme araçlarının piyasaya sürülmesi, elektronik ortamda ödemelerin gerçekleştirilmesinin sağlanması ve fatura ödemelerine aracılık edilmesi hizmetlerinin tümü Kanun’a göre ödeme hizmetleri kapsamındadır.

 

 

Kanun tanımlar kısmında ise elektronik parayı açıklamakta olup buna göre; fon karşılığında piyasaya ihraç edilen, ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve piyasaya süren dışındaki kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değeri ifade etmektedir. Daha yalın tanımıyla fiziki olarak mevcut olmayan, aksine elektronik formdaki, bir para değerine sahip olan dijital verilerdir.

 

Yukarıda tanımı yapılmış olan bu kavramları bir örnek üzerinden açıklamak gerekirse; günlük hayatta herkesin hayatında önemli biryer tutan elektrik, su, doğalgaz faturalarının ödemesi üzerinden konu daha iyi anlaşılacaktır. Şöyle ki; faturaların kolaylıkla ödenebilmesi için kurulmuş fatura ödeme noktalarının yürüttüğü işlemler de ödeme hizmeti kapsamına girmektedir. Şehir genelinde kullanılan ulaşım, otopark, umumi tuvalet gibi çeşitli alanlarda kişilerin bakiye yükleyerek kullanabilecekleri bir ön ödemeli kart uygulaması elektronik paraya bir örnek oluşturucaktır.

 

  • Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları

 

6493 sayılı Kanun’un getiriliş amaçlarından biri de ödeme ve elektronik para sektörlerini kontrol altına almak ve bunlara ilişkin kuruluşların yapılanmasını düzenlemektir. Bu bağlamda kanun, ödeme hizmetlerinin sunulması ve elektronik para ihracını yalnızca belirli şartları yerine getirerek Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’ndan (“BDDK”) lisans almış, “ödeme kuruluşu” veya “elektronik para kuruluşu” adı verilen şirketlerin ve bankaların yürütebilmesini öngörmektedir.

 

İlgili Kanun’un 14 ve 18. Maddeleri bu kuruluşların sahip olması gereken özellikleri saymış olup buna göre; ödeme veya elektronik para kuruluşu olarak lisans alacak şirketlerin; anonim şirket şeklinde yapılanmaları, minimum olarak belirlenen sermaye tutarlarına sahip olmaları, iç kontrol ve risk yönetim birimleri oluşturmaları, sistem sürekliliğini ve bilgi güvenliğini sağlayacak teknik tedbirleri almak gibi pek çok şartı yerine getirmeleri dışında 5411 sayılı

 

Bankacılık Kanunundaki banka kurucularının haiz olması gereken niteliklere sahip olmaları da gerekmektedir.

 

Lisansın alınmasının ardından gelecek denetleme safhasını da Kanun 21.maddesinde düzenlemiştir. Buna göre; bu şirketler hem Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından denetleneceği gibi hem de bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetime tabi tutulacaktır. Bu sayede ödeme hizmetleri ve elektronik para alanlarının kontrol altına alınması, son kullanıcıların güvenli, sürekli ve kaliteli hizmete ulaşması amaçlanmaktadır.

 

Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının karşılaması gereken diğer yükümlülükler ise şöyle özetlenebilir:

-Ödeme hizmeti kapsamında veya elektronik para karşılığında tutulan fonların korunmasını sağlamak ve BDDK tarafından istenmesi durumunda Merkez Bankası bünyesinde teminat bulundurmak,

-Gerçekleştirdikleri ve aracılık ettikleri işlemlerle ilgili tüm bilgi, belge ve kayıtları denetime açık şekilde saklamak,

-Kullandıkları bilgi sistemlerini Türkiye içinde bulundurmak ve bilgi güvenliği için kimlik doğrulaması, güvenlik açıklarıyla mücadele ve risk yönetimi gibi Ödeme Kartı Sektörü Veri Güvenliği Standartları’nda (PCI-DSS) da öngörülen tedbirleri almak,

-Ödeme usulsüzlüklerini, yaygın şekilde bilinen adıyla fraud işlemlerle, gerektiğinde kişisel verileri de işleyerek mücadele etmek,

-Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından belirlenen, kara para aklama ve terörizmin finansmanı gibi suçlarla mücadeleyi amaçlayan; şüpheli işlemlerin MASAK’a bildirimi, hizmet sunulan kişilerin kimliklerinin doğrulanması ve kurum içinde bir uyum görevlisi belirlenmesi gibi yükümlülükleri karşılamak,

-Yürüttükleri ödeme hizmetleri veya elektronik para ihracıyla bağlantılı olmayan alanlarda faaliyet göstermemek.

 

Elektronik paranın hukuksal boyutu böyle olmakla birlikte pratikteki işlerliği sayesinde günlük hayattaki pek problemi kökten değiştireceği kuşkusuzdur. Bu yeni ödeme sisteminin yaygınlaşması ile birlikte, Türk tüketicilerini elektronik para ve ödeme sistemlerine karşı koruma altına alınacak olup lisanslı firmaların güvencesi altında işlemlerini yapacaklardır.

 

 

Her türlü soru ve görüşleriniz için info@kavlak.av.tr e-mail adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.